บทนำ

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น
ผู้เป็นอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง


 ขออาราธนาบารมีพระพุทธเจ้าทุกๆพระองค์ พระธรรม พระอริยสงฆ์ทั้งหลาย

ให้ข้าพเจ้าเกิดปัญญาญาณ ในการศึกษาพระธรรมครั้งนี้

ธรรมใดที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว ขอให้ข้าพเจ้าได้เข้าถึงธรรมนั้น

ผลบุญใดที่ข้าพเจ้าได้กระทำแล้ว ตั้งแต่อดีตชาติ จนถึงชาติปัจจุบันนี้
ขอผลบุญเหล่านี้จงเป็นปัจจัย ให้ข้าพเจ้าเข้าถึงซึ่งพระนิพพานในชาติปัจจุบันนี้เถิด


.....

พระไตรปิฎก

๑. พระวินัยปิฎก ประกอบด้วย ๕ คัมภีร์

๑. มหาวิภังค์ ว่าด้วยศีลของภิกษุที่มาในปาฏิโมกข์
๒. ภิกขุนีวิภังค์ ว่าด้วยศีลของภิกษุณี
๓. มหาวัคค์ แปลว่า วรรคใหญ่ แบ่งออกเป็นขันธกะ คือหมวดต่าง ๆ 

๔. จุลลวัคค์ แปลว่า วรรคเล็ก แบ่งออกเป็นขันธกะ คือหมวดต่าง ๆ ๑๒ หมวด
๕. ปริวาร หมายถึงหัวข้อเบ็ดเตล็ดต่าง ๆ เป็นการย่อหัวข้อสรุปเนื้อความ วินัยฉัยปัญญาใน ๔ เรื่องข้างต้น

๒. พระสุตตันตปิฎก ประกอบด้วย ๕ นิกาย

๑. ทีฆนิกาย แปลว่า หมวดยาว หมายถึงหมวดที่รวบรวมพระสูตรขนาดยาวไว้ส่วนหนึ่งไม่ปนกับพระสูตรประเภทอื่น ในหมวดนี้มีพระสูตรรวมทั้งสิ้น ๓๔ สูตร

๒. มัชฌิมนิกาย แปลว่า หมวดปานกลาง หมายถึงหมวดที่รวบรวมพระสูตรขนาดกลางไม่สั้นเกินไป ไม่ยาวเกินไปไว้ส่วนหนึ่ง ในหมวดนี้มีพระสูตรรวมทั้งสิ้น ๑๕๒ สูตร
 

๓. สังยุตตนิกาย แปลว่า หมวดประมวล คือประมวลเรื่องประเภทเดียวกันไว้เป็นหมวดหมู่ เช่น เรื่องพระมหากัสสป เรียกกัสสปสังยุต เรื่องอินทรีย์ เรียกอินทริยสังยุต เรื่องมรรค เรียกมัคคสังยุต ในหมวดนี้มีพระสูตรรวมทั้งสิ้น ๗,๗๖๒ สูตร

๔. อังคุตตรนิกาย แปลว่า หมวดยิ่งด้วยองค์ คือจัดลำดับธรรมะไว้เป็นหมวด ๆ ตามลำดับตัวเลข เช่น หมวดธรรมะข้อเดียว เรียกเอกนิบาต หมวดธรรมะ ๒ ข้อ เรียกทุกนิบาต หมวดธรรมะ ๓ ข้อ เรียกติกนิบาต จนถึงหมวดธรรมะ ๑๐ ข้อ เรียกทสกนิบาต หมวดธรรมะเกิน ๑๐ ข้อ เรียก อติเรกทสกนิบาต ในหมวดนี้มีพระสูตรรวมทั้งสิ้น ๙,๕๕๗ สูตร

๕. ขุททกนิกาย แปลว่า หมวดเล็กน้อย รวบรวมข้อธรรมที่ไม่จัดเข้าใน ๔ หมวดข้างต้นมารวมไว้ในหมวดนี้ทั้งหมด

๓. พระอธิธรรมปิฎก ประกอบด้วย ๗ คัมภีร์

๑. สังคณี ว่าด้วยการรวมหมู่ธรรมะ คือธรรมะแม้จะมีมากเท่าไร ก็อาจรวมหรือจัดเป็นประเภท ๆ ได้เพียงไม่เกิน ๓ อย่าง

๒. วิภังค์ ว่าด้วยการแยกธรรมะออกเป็นข้อ ๆ เช่น เป็นขันธ์ ๕ เป็น เป็นต้น
๓. ธาตุถกา ว่าด้วยธาตุ คือธรรมะทุกอย่าง จัดเป็นประเภทโดยธาตุได้อย่างไร

๔. ปุคคลบัญญัติ ว่าด้วยบัญญัติ ๖ ประการ เช่น บัญญัติขันธ์ บัญญัติอายตนะ จนถึงบัญญัติเรื่องบุคคล พร้อมทั้งแจกรายละเอียดเรื่องบัญญัติบุคคลต่างๆออกไป
๕. กถาวัตถุ ว่าด้วยคำถาม คำตอบ หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา

๖. ยมก ว่าด้วยธรรมเป็นคู่

๗. ปัฏฐาน ว่าด้วยปัจจัย ๒๔ ประการ 

ในส่วนของพระอภิธรรมนี้ ได้ศึกษาจาก

• อภิธัมมัตถสังคหะ แต่งโดยพระอนุรุทธาจารย์ โดยแบ่งเป็น ๙ ปริจเฉท
• อภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกา แต่งโดยท่านสุมังคลาจารย์ มีเนื้อหาอธิบายความในปกรณ์อภิธัมมัตถสังคหะอีกชั้นหนึ่ง
• อัฏฐสาลินี แต่งโดยพระพุทธโฆสะ เป็นคัมภีร์อรรถกถาอธิบายความในธัมมสังคณี

ลำดับชั้นคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา

• พระไตรปิฎก เป็นหลักฐานขั้น ๑ เรียกว่าบาลี
• คำอธิบายพระไตรปิฎก เป็นหลักฐานขั้น ๒ เรียกว่าอรรถกถา หรือวัณณนา
• คำอธิบายอรรกถา เป็นหลักชั้น ๓ เรียกว่าฎีกา
• คำอธิบายฎีกา เป็นหลักฐานชั้น ๔ เรียกว่าอนุฎีกา 

ท้ายนี้ อยากเตือนใจตนเองด้วยคำสอนของหลวงพ่อพระราชพรหมยาน (หลวงพ่อฤาษีลิงดำ) ว่า

 "อย่าลืมว่าผลที่จะพึงได้ในทางพุทธศาสนาไม่ใช่อ่านตำราอย่างเดียว"
"จะต้องมีศีลบริสุทธิ์ มีสมาธิทรงตัวแล้ว ปัญญาจึงจะมา"

 .....